วิธีต่อท่อ PPR ด้วยความร้อน (Heat Fusion) ทำยังไงให้แน่นไม่รั่ว

วิธีต่อท่อ PPR คือการใช้ความร้อนหลอมปลายท่อกับข้อต่อให้ละลายเข้าเนื้อเดียวกัน ไม่ได้ใช้กาวเหมือน PVC ขั้นตอนหลักคือ ตัดท่อให้ตรง อุ่นเครื่องเชื่อมให้ถึง 260°C เสียบท่อและข้อต่อเข้าหัวเชื่อมพร้อมกันตามเวลาที่กำหนด แล้วดันตรงเข้าหากันโดยไม่บิด รอเซ็ตตัว จบเป็นเนื้อเดียว แข็งแรงกว่าจุดต่อทั่วไป

ช่างที่เพิ่งเปลี่ยนจากงาน PVC มาจับ PPR มักงงตรงจุดนี้แหละครับ เพราะมันคนละหลักการกันเลย มาดูกันทีละขั้นว่าต้องทำยังไงให้จุดเชื่อมแน่น ไม่รั่ว ไม่ตีบตัน

PPR ต่างจาก PVC ยังไง ทำไมต้องใช้ความร้อน

PVC เราทาน้ำยาประสาน (กาว) แล้วเสียบ กาวจะกัดเนื้อพลาสติกให้เชื่อมติดกัน แต่ PPR ไม่ใช้กาวเลย

PPR ย่อมาจาก Polypropylene Random ซึ่งเป็นพลาสติกที่ทนความร้อน ทนแรงดันได้สูง เลยนิยมเดินท่อน้ำร้อนและงานระบบประปาในอาคาร การต่อท่อน้ำร้อน PPR จึงใช้วิธี "heat fusion" คือหลอมปลายท่อกับข้อต่อด้วยความร้อนประมาณ 260°C ให้เนื้อพลาสติกทั้งสองฝั่งละลายแล้วดันเข้าหากัน พอเย็นลงมันก็กลายเป็นเนื้อเดียวกันสนิท

ข้อดีคือจุดเชื่อมแทบไม่มีรอยต่อ ไม่มีปัญหากาวเสื่อมตามเวลา และรับแรงดันได้ทั้งเส้นเท่ากันหมด ถ้าอยากเข้าใจความต่างแบบละเอียด อ่านเพิ่มได้ที่บทความ ท่อ PPR คืออะไร ต่างจาก PVC

อุปกรณ์ที่ต้องใช้ในการเชื่อมท่อ PPR

ก่อนลงมือเชื่อมท่อ PPR เตรียมของให้ครบก่อน จะได้ไม่ต้องวิ่งหาระหว่างงาน

• เครื่องเชื่อมท่อ PPR ตัวหลักของงาน มีขั้วให้ความร้อนและปุ่มตั้งอุณหภูมิ รุ่นทั่วไปครอบคลุมท่อ 20–63 มม.
• หัวเชื่อม (หัวหลอม) ตามขนาดท่อ เป็นคู่ ตัวผู้กับตัวเมีย เลือกให้ตรงขนาดท่อที่ใช้ เช่น 20, 25, 32 มม. ใส่ผิดขนาดเชื่อมไม่ติด
• กรรไกรตัดท่อ PPR ตัดให้ปลายตรงและเรียบ ไม่แนะนำให้ใช้เลื่อยเพราะปลายจะเบี้ยวและมีเศษ
• ตลับเมตรกับปากกา ไว้วัดและทำเครื่องหมายความลึกที่ต้องเสียบ
• ผ้าสะอาด เช็ดปลายท่อและข้อต่อให้ไม่มีฝุ่น น้ำมัน หรือความชื้น
• ถุงมือกันความร้อน เครื่องร้อนถึง 260°C จับพลาดคือพองแน่นอน

เลือกเครื่องเชื่อมและหัวเชื่อมให้ตรงงาน ถ้าไม่แน่ใจว่ารุ่นไหนเหมาะ ทักถามทางร้านได้เลย มีให้ครบทั้งเครื่องและหัวทุกขนาด

ขั้นตอนเชื่อมท่อ PPR ทีละขั้น

ทำตามลำดับนี้ อย่าข้ามขั้น โดยเฉพาะเรื่องเวลาให้ความร้อน

1. ตัดท่อให้ตรง ใช้กรรไกรตัดท่อตัดปลายให้ได้ฉาก 90 องศา ปลายเบี้ยวจะทำให้เชื่อมไม่เต็มหน้า แล้วน้ำซึมได้
2. ทำเครื่องหมายความลึก วัดความลึกที่ท่อต้องเสียบเข้าข้อต่อ (ดูตารางด้านล่าง) แล้วขีดเส้นรอบท่อไว้ จะได้รู้ว่าเสียบลึกพอหรือยัง
3. เช็ดทำความสะอาด เช็ดปลายท่อและปากข้อต่อให้แห้งสนิท ไม่มีฝุ่นหรือน้ำมัน เพราะสิ่งสกปรกทำให้หลอมไม่ติด
4. อุ่นเครื่องเชื่อม เปิดเครื่อง ตั้งอุณหภูมิ 260°C รอจนไฟสัญญาณบอกว่าถึงอุณหภูมิแล้ว (ปกติราว 5–10 นาที) อย่าใช้เครื่องตอนที่ยังไม่ร้อนถึง
5. เสียบท่อและข้อต่อพร้อมกัน เสียบท่อเข้าหัวตัวผู้ และเสียบข้อต่อครอบหัวตัวเมีย ดันเข้าพร้อมกันจนสุดตามเครื่องหมาย เริ่มจับเวลาให้ความร้อนตามขนาดท่อ (ดูตาราง) ห้ามหมุนบิด
6. ดึงออกแล้วดันเข้าหากันทันที พอครบเวลา ดึงทั้งท่อและข้อต่อออกจากเครื่องพร้อมกัน แล้วดันสองชิ้นเข้าหากันตรง ๆ ทันทีจนสุดเครื่องหมาย ห้ามบิดหรือหมุนเด็ดขาด เพราะจะทำให้เนื้อที่หลอมย่นและปิดรูท่อ
7. จับนิ่งให้เซ็ตตัว กดค้างตรง ๆ สองสามวินาทีตามขนาด แล้วปล่อยให้เย็นตามเวลาเซ็ตตัว ห้ามขยับหรือรับแรงดันจนกว่าจะครบ

จุดที่พลาดกันบ่อยคือขั้นตอนที่ 6 ครับ หลายคนชอบบิดเวลาเสียบเพราะเคยชินจากงาน PVC แต่ PPR ห้ามบิด ดันตรงอย่างเดียว

ตารางเวลาให้ความร้อนและเวลาเชื่อมตามขนาดท่อ

ตัวเลขนี้อ้างอิงมาตรฐานการเชื่อมแบบ socket fusion ที่อุณหภูมิ 260°C ถือเป็นค่ากลางที่ใช้ได้กับท่อ PPR ทั่วไป แต่ควรเช็คกับคู่มือเครื่องหรือผู้ผลิตท่อของคุณอีกที เพราะบางยี่ห้ออาจต่างเล็กน้อย

หมายเหตุสำคัญ ถ้าทำงานในที่อากาศเย็นหรือลมแรง อาจต้องเพิ่มเวลาให้ความร้อนขึ้นอีกเล็กน้อย และถ้าให้ความร้อนนานเกินไปเนื้อท่อจะละลายเยิ้มจนปิดรูท่อได้เหมือนกัน ยึดเวลาตามตารางไว้ก่อนดีที่สุด

ข้อผิดพลาดที่ทำให้ท่อ PPR รั่วหรือตีบตัน

• บิดท่อตอนดันเข้า เนื้อที่หลอมจะย่นเข้าไปในรูท่อ ทำให้ตีบตัน น้ำไหลอ่อนลง
• ให้ความร้อนน้อยไป เนื้อยังไม่ละลายพอ เชื่อมไม่ติดเต็มหน้า พอมีแรงดันก็รั่วตรงรอยต่อ
• ให้ความร้อนนานเกิน เนื้อละลายเยิ้มล้นเข้าไปอุดรูท่อ ทำให้ท่อตีบ
• เสียบไม่สุดเครื่องหมาย พื้นที่สัมผัสน้อย จุดเชื่อมไม่แข็งแรง
• ปลายท่อสกปรกหรือเปียก ฝุ่น น้ำมัน ความชื้น ทำให้พลาสติกไม่หลอมเข้ากัน
• ขยับก่อนเซ็ตตัว จุดที่ยังอ่อนอยู่จะเคลื่อน ทำให้จุดต่อไม่แน่น

ทำครบทุกข้อแล้วโอกาสรั่วแทบเป็นศูนย์ครับ

ความปลอดภัยที่ต้องระวัง

หัวเชื่อมร้อนถึง 260°C สวมถุงมือกันความร้อนทุกครั้ง อย่าเอามือไปโดนหัวเชื่อมเด็ดขาด วางเครื่องบนขาตั้งหรือพื้นที่มั่นคง ห่างจากของไวไฟ ทำงานในที่อากาศถ่ายเทเพราะพลาสติกร้อนมีกลิ่น และถอดปลั๊กเมื่อเลิกใช้ อย่าลืมว่าเครื่องยังร้อนอีกพักหลังปิด อย่าเพิ่งเก็บทันที

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

สรุปและเลือกอุปกรณ์

การต่อท่อ PPR ไม่ยากเลยถ้าเข้าใจหลักการ จำไว้แค่ ตัดตรง เสียบสุด ให้ความร้อนพอดีเวลา ดันตรงไม่บิด แล้วรอเซ็ตตัว เท่านี้จุดเชื่อมก็แน่นทนไปอีกหลายสิบปี